Cukrzyca ciążowa – przyczyny, objawy i zalecenia

Cukrzyca ciążowa (gestational diabetes – GDM) to jeden z najczęściej spotykanych problemów zdrowotnych u ciężarnych kobiet. Zaburzona tolerancja węglowodanów w czasie ciąży niesie za sobą możliwość wystąpienia innych nieprawidłowości, zarówno dla płodu i późniejszego noworodka, jak i dla matki. Dlatego tak duże znaczenie ma wczesne rozpoznanie choroby i wdrożenie właściwego leczenia.

Jednym z najczęściej spotykanych zaburzeń w ciąży, jest przejściowe pogorszenie metabolizmu glukozy i insuliny przekraczające kompensacyjne zdolności trzustki. Na skutek czego, rozwija się jawna nietolerancja glukozy. Rozwój cukrzycy ciążowej podobnie, jak we wszystkich innych przypadkach cukrzycy, związany jest z nieprawidłową przemianą glukozy – podstawowego źródła energii w komórkach. Podwyższone stężenie cukru we krwi stanowi zagrożenie dla matki i może być przyczyną nieprawidłowości związanych z rozwojem płodu, a w późniejszym czasie noworodka i dziecka.

Dlaczego cukrzycę nazywa się cichym zabójcą?

Przyczyny cukrzycy ciążowej

W następstwie pewnych hormonów działających w czasie ciąży niemal wszystkie ciężarne, objawiają pewien stopień upośledzenia tolerancji glukozy. Podwyższone normy glukozy we krwi, nie są jednak podstawą do rozpoznania choroby. Zmiana następuje w drugim okresie ciąży, w którym narasta aktywność diabetogennych (cukrzycorodnych) hormonów. Na skutek ich podwyższonej działalności może rozwinąć się, pełnoobjawowa cukrzyca ciążowa (GDM). Hormony są produkowane zarówno przez organizm kobiety, jak i przez łożysko. Zwiększające się stężenie hormonów powoduje, progresję insulinooporności a w efekcie prowadzi, do upośledzenia tolerancji glukozy.

Objawy i diagnoza cukrzycy ciążowej

Jednym z pierwszych zalecanych w czasie ciąży badań, jest oznaczenie glikemii na czczo, przy pierwszym badaniu krwi. Jeżeli poziom glukozy u kobiety ciężarnej (bez czynników ryzyka), jest poniżej 92 mg/dl, można stwierdzić, że nie ma ona zaburzeń tolerancji węglowodanów. Kolejna diagnostyka w tym kierunku, powinna zostać przeprowadzona pomiędzy 24-28 tygodniem ciąży. U Kobiet ciężarnych z podwyższonym czynnikiem ryzyka wykonywany jest, test obciążenia 75g glukozy (OGTT), po uprzedniej kontroli glikemii na czczo – test wykonywany jest podczas pierwszej wizyty. Test ten, wykonywany jest też u ciężarnych (bez czynników ryzyka), u których zbadany poziom znajdował się w przedziale 92-125 mg/dl. Po rozpoznaniu GDM prowadzący ciążę lekarz, decyduje o ewentualnym wdrożeniu insulinoterapii.

Zalecenia i leczenie po rozpoznaniu cukrzycy ciążowej

• Kontrola poziomu glukozy we krwi: zalecane jest wykonanie 4 pomiarów dziennie na czczo lub 1-2 godziny, po głównych posiłkach.
• Przestrzeganie zaleceń dietetycznych, wytyczne wydawane są przez lekarza prowadzącego, lub w szczególnych wypadkach, jadłospis ustalany jest przez lekarza dietetyka.
• Regularna kontrola wzrostu masy ciała.
• Przy braku obostrzeń medycznych zalecana, jest aktywność fizyczna m. in.: aqua fitness, nordic walking lub joga.
• Przy braku wyrównania glikemii, pomimo rygorystycznego przestrzegania diety, konieczne będzie włączenie insulinoterapii.
• Stała kontrola ciśnienia tętniczego krwi.

Dieta przy cukrzycy ciążowej

Utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi, w dużej mierze zależy, od prawidłowej diety. Częste, ale nie zbyt obfite posiłki zawierające wszystkie, niezbędne dla zdrowia kobiety i prawidłowego rozwoju płodu składniki, przy zachowaniu właściwej kaloryczności spożywanych posiłków, są najlepszym rozwiązaniem. W codziennym jadłospisie nie powinno zabraknąć: tłuszczy, białka, węglowodanów, składników mineralnych i witamin. Dzienna dawka energetyczna spożywanych posiłków, nie powinna przekroczyć 2200 kcal – jedzenie powinno być równomiernie rozłożone na 5-6 posiłków. Ważne, aby unikać wahań stężenia glukozy we krwi. Dieta bazująca na węglowodanach złożonych m. in. na ryżu, ziemniakach, płatkach owsianych, pieczywie z dodatkiem otrębów, kaszy gryczanej i jaglanej oraz na produktach zbożowych z grubego przemiału, powinna stanowić około 60% dziennego jadłospisu.

Produkty uzupełniające to świeże warzywa np.: warzywa zielone (świeże ogórki, szpinak, cykorię), są bogate w błonnik i magnez, dzięki czemu zapewniają prawidłowe i stabilne wchłanianie glukozy. W codziennym jadłospisie ciężarnej należy uwzględnić też: chude mięso i wędliny, ryby, mleko oraz jego przetwory. Posiłki najlepiej przyrządzać w parowarze lub dusić bez obsmażania. Z diety należy wyeliminować: tłuste mięso, tłuste sery, majonez oraz śmietanę. Kobiety spożywające kawę powinny zwrócić uwagę na fakt, że kofeina utrudnia przyswajanie żelaza z pożywienia oraz może, powodować wahania nastroju i negatywnie wpływać na wypoczynek, zwłaszcza kawa wypijana późnym popołudniem.

Zdrowie dziecka a cukrzyca ciążowa

Niewykryta na początku ciąży lub nieodpowiednio leczona cukrzyca, może doprowadzić do wad rozwojowych płodu i poronienia. „Przekarmienie”, na skutek nadmiernego przechodzenia glukozy przez łożysko do płodu, prowadzi do rozwoju szeregu zaburzeń metabolicznych i do zbyt intensywnego wzrostu płodu. Zespól zaburzeń u noworodka (fetopatia cukrzycowa), objawia się: nadmierną masą urodzeniową, przerostem narządów (organomegalią), przerostem tkanek, w których metabolizm glukozy zależy od insuliny, nadmiernym otłuszczeniem, hipoglikemią, hiperbilirubinemią, zaburzeniami elektrolitowymi i niedojrzałością płuc w stosunku do wieku ciążowego. Duży płód przyczynia się, do powikłań okołoporodowych (przedłużający się poród, urazy, uszkodzenia dróg rodnych i krocza) oraz do niedotlenienia płodu, i w rezultacie złego rozwoju neurologicznego na całe życie.

Ciąża to wyjątkowy stan dla kobiety. Zmiany zachodzące w układzie (krwionośnym, hormonalnym, mięśniowym, oddechowym i w metabolizmie), mają za zadanie przygotować organizm do porodu, i umożliwić prawidłowy rozwój płodu. Zmiany te choć niezbędne, nadwyrężają organizm ciężarnej i mogą prowadzić do różnych nieprawidłowości m. in. do rozwoju cukrzycy ciążowej. Wykrycie choroby we wczesnym stadium i odpowiednie leczenie powoduje, że kobieta z cukrzycą może urodzić w pełni zdrowe dziecko, i cieszyć się szczęśliwym czasem, jakim jest macierzyństwo.